
در دنیای جرمشناسی دیجیتال، توانایی درک عمیق از نحوه ذخیرهسازی دادهها بر روی حافظهها، کلید کشف حقایق پنهان است. کتاب File System Forensics نوشته فرگوس تولان، مرجعی استراتژیک و جامع است که به تشریح دقیق عملکرد سیستمهای فایل و نحوه تعامل ابزارهای فارنزیک با آنها میپردازد. این کتاب با رویکردی گامبهگام، تکنیکهای بازیابی محتوا و متادیتا را آموزش میدهد تا تحلیلگران بتوانند نتایج بهدستآمده از ابزارهای خودکار را به صورت دستی بازسازی و اعتبارسنجی کنند.
نویسنده که از اساتید برجسته و مشاوران باسابقه این حوزه است، مفاهیم را از سطوح پایه شروع کرده و تا پیچیدهترین ساختارهای سیستمفایل در ویندوز، لینوکس و مک پیش میبرد. این اثر فراتر از یک آموزش ساده، یک ابزار راستیآزمایی برای متخصصانی است که در پروندههای قضایی و امنیتی به دنبال مستندات غیرقابل انکار هستند.
پیش از ورود به تحلیل فایلها، درک زیرساخت سختافزاری و منطقی ذخیرهسازی ضروری است. بخش اول کتاب به مبانی ریاضی و فیزیکی دیسکها و پارتیشنبندی میپردازد. شما یاد میگیرید که چگونه لینوکس را به عنوان یک پلتفرم قدرتمند برای انجام عملیات فارنزیک آماده کنید. نویسنده در این بخش، تفاوتهای ساختاری بین انواع حافظهها و نحوه سازماندهی دادهها در سطح سکتور و کلاستر را کالبدشکافی میکند.
بخش دوم کتاب به سیستمهای فایل پرکاربرد اکوسیستم ویندوز اختصاص دارد. تمرکز ویژهای بر روی NTFS و جزئیات آن مانند Master File Table (MFT) شده است. تحلیلگران میآموزند که چگونه متادیتاهای زمانی، مجوزهای دسترسی و ویژگیهای فایل را استخراج کنند. همچنین، بررسی سیستمهای قدیمیتر مانند FAT و نسخه مدرن آن یعنی ExFAT به شما کمک میکند تا در مواجهه با حافظههای فلش و کارتهای حافظه، هیچ مدرکی را از دست ندهید.
یکی از نقاط قوت این کتاب، پوشش گسترده سیستمهای فایل لینوکسی است. از بررسی ساختار Inode در سیستمهای EXT2/3/4 گرفته تا تحلیل سیستمهای فایل پیشرفتهای مانند XFS و Btrfs.
نویسنده به دقت تشریح میکند که چگونه این سیستمها دادهها را مدیریت میکنند و در صورت بروز خطا یا حذف عمدی، چه آثاری از خود به جای میگذارند. درک نحوه تخصیص بلوکها در لینوکس به تحلیلگر اجازه میدهد تا حتی در پیچیدهترین سناریوها، پایپلاین بازیابی داده را به درستی طراحی کند.
با ظهور سیستمفایل APFS در محصولات اپل، چالشهای جدیدی پیش روی متخصصان فارنزیک قرار گرفت. این کتاب فصول مجزایی را به بررسی HFS+ و APFS اختصاص داده است. شما با مفاهیمی نظیر اسنپشاتها (Snapshots)، کپی-در-نوشتن () و نحوه رمزنگاری دادهها در محیط مک آشنا میشوید. این دانش برای تحلیلگران پلیس و کارشناسان امنیت سایبری که با دستگاههای آیفون و مکبوک سر و کار دارند، حیاتی است.
بخش اعظمی از فعالیتهای فارنزیک به بازیابی دادههایی مربوط میشود که به عمد یا غیرعمد حذف شدهاند. فرگوس تولان تکنیکهای پیشرفتهای برای بازیابی فایلهای قطعهقطعه شده (Fragmented File Recovery) و جستجوی فایلهای خاص بر اساس امضای دیجیتال را ارائه میدهد. همچنین مباحثی نظیر تحلیل لینکها، چتپوینتها و بازیابی داده از آرایههای RAID به تفصیل بررسی شدهاند تا هیچ لایهای از دادهها مخفی باقی نماند.
فارنزیک یک حوزه ایستا نیست. فصل پایانی کتاب به بررسی چالشهایی میپردازد که با تکامل تکنولوژیهای ذخیرهسازی (مانند حافظههای ابری و سیستمهای فایل توزیعشده) در سالهای آینده پدیدار خواهند شد. نویسنده به تحلیلگران هشدار میدهد که چگونه باید خود را برای مواجهه با روشهای جدید ضدفارنزیک و پیچیدگیهای روزافزون سیستمهای فایل مدرن آماده کنند.
کتاب در ۵ بخش اصلی تدوین شده است تا یک مسیر آموزشی منطقی را ایجاد کند:
بخش اول: مقدمات: شامل راهاندازی پلتفرم لینوکس، پیشنیازهای ریاضی و درک پارتیشنبندی.
بخش دوم: سیستمهای فایل ویندوز: تحلیل عمیق FAT ،ExFAT و NTFS.
بخش سوم: سیستمهای فایل لینوکس: بررسی EXT2/3/4 ،XFS و Btrfs.
بخش چهارم: سیستمهای فایل اپل: واکاوی ساختار HFS+ و APFS.
بخش پنجم: آینده: بررسی چالشهای پیش روی فارنزیک دیجیتال.
این اثر تنها یک کتاب تئوری نیست؛ وجود یک وبسایت پشتیبان که شامل نمونه سیستمهای فایل واقعی برای تمرین است، آن را به یک کارگاه آموزشی تبدیل کرده است. دانشجویان تحصیلات تکمیلی، تحلیلگران فارنزیک در ارگانهای نظامی و انتظامی، و متخصصان پاسخگویی به حوادث (Incident Response) با مطالعه این کتاب، قدرت اعتبارسنجی دستی یافتههای ابزارهای خودکار را پیدا میکنند. این مهارت در دادگاهها و گزارشهای رسمی، ارزش و اعتبار کارشناس را دوچندان میکند.
نمونه چاپ کتاب موجود نیست.
نظرات کاربران